RELACJA DZIECKO – DOROSŁY

Trzy-, czteroletnie dziecko zauważa już problemy moralne i przywiązu­je do nich bardzo dużą wagę. Jest ono też bardzo podatne na wpływ wzorów osobowych, hierarchii propagowanych przez sztu­kę wartości. Poznając literaturę dziecko łatwiej rozumie siebie samo, kształtuje się umiejętność autoanalizy, rozumienia własnycłi przeżyć. Literatura ma też znaczenie uspołeczniające — dziecko...

spacer

POKAZYWAĆ ,TO CO WAŻNE

Współczesna psychologia wiele uwagi poświęca zrozumieniu istoty rozwoju umysłowego dziecka. Szczególnie płodny okres stanowią badania J. Piageta w Genewie, fascynujące osiągnię­cia przedwcześnie zmarłego L. S. Wygotskiego w Moskwie błyskotliwe „szkice na lewą rękę” J. S. Brunera, interesujące ustalenia belgijskiego badacza J. Nuttina, a także inspirujące do dalszych przemyśleń prace...

spacer

OBRONNY STOSUNEK

Charakteryzuje je obronny stosu­nek wobec większości wielkich problemów z obszaru etyki i od­powiedzialności społecznej, próba odrzucania postawy serio, któ­ra mogłaby wciągać człowieka w jakieś dramatyczne wybory, do­magać się od niego osobistego partycypowania w kosztach zwią­zanych z wiernością czemuś, co się świadomie wybrało.Z perspektywy takiej zatrutej świadomości (jakby za sprawą...

spacer

ETYKA UŻYTECZNOŚCI

Następuje po nich, po­dobnie jak w epizodzie z owym-chłopcem, milczenie — a w owym milczeniu zawarta jest wymownie groza moralnego zniszczenia. Etyka doraźnej użyteczności („W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją robić coś — z niczego”) i bezwzględnego posłu­szeństwa rozkazom obnażyła w doświadczeniu tamtych lat jedno­znacznie swój nieludzki sens. Czy nie...

spacer

WAŻNE POSTACIE

Tymczasem w Medalionach — i na tym polega ich wyjątko­wa wartość — lekcja przebiega w bardzo głębokich rejonach in­terpretacji literackiej i moralnej. Dla powierzchownego czytel­nika trudny na przykład do zaakceptowania bywa fakt, że głów­nym pomocnikiem Spannera w tej fabryce mydła jest młody Gdańszczanin, harcerz, absolwent polskiego gimnazjum („Nie ma­jący...

spacer

OSOBNY PRZYKŁAD

Zupełnie osobnym przykładem (ze względu na wyjątkowe zna­czenie problematyki) może być kwestia lekcji Medalionów. Trwa­ła obecność tego tekstu w szkole od lat blisko czterdziestu (w sy­tuacji częstego wykorzystywania przez sztukę motywów wojny okupacji w dużym czasem strywializowaniu) wytworzyła me­chanizmy oswajające z jego bezwzględną i trudną wymową. Przy­jęty w utworze typ...

spacer

ZROZUMIENIE PRZESŁANIA

Można oczywiście zadać pytanie, co bardziej uniemożliwia zrozumienie właściwego przesłania noweli Żeromskiego — czy nieobecność w naszym współczesnym życiu imperatywu pracy dla innych, poczucia odpowiedzialności za społeczeństwo, czy zmiana społecznych, ekonomicznych i politycznych uwarunkowań, w jakich się toczy wciąż życie w Obrzydłówkach. Współczesnego trwania Obrzydłowków uczniowie jakby w ogóle...

spacer

ZNANY SCHEMAT

Nie dziwnego, że tak jak od po­czątku nikt nie wie, o jaką tu chodzi „metafizykę”, tak też i w zamknięciu spora część czytających sądzi, iż nowela nie kończy się tak zupełnie źle: „Doktor Obarecki jednak po śmierci panny Stanisławy zmienił się, miał nawet zawodowe osiągnięcia” .Z drugiej strony lektura...

spacer

BADANIA NAD RECEPCJĄ

Spotkanie więc dorosłego i dziecka nad lekcją przekazywaną przez klasyków w powieści czy noweli to spotkanie, w trakcie którego trzeba pokonywać wiele dystansów: między epokami, między obszarami doświadczeń, między konwencjami wypowie­dzi, między rodzajem wrażliwości, dojrzałości intelektualnej, do­świadczenia życiowego. W końcu między sytuacją genetyczną dzieła (występującego w roli żywego, dyskusyjnego...

spacer

PROZA EPICKA

A właśnie proza epicka — nowele, powieści — zawiera prze­słanie o szczególnie bogatej treści. Opowiadając o losach wybra­nych bohaterów, ukazanych najczęściej w dramatycznym na­pięciu życiowych prób: zmagań, klęsk czy zwycięstw, stawia czy­telnika wobec doświadczeń, jakie mogłyby również — w zmie­nionej scenerii czy kostiumie — stać się jego udziałem. Miłość, przygoda,...

spacer